Tabela gwintów metrycznych

Tabela gwintów metrycznych zawiera standardowe skoki gwintów zwykłych i popularnych gwintów drobnozwojnych, podstawowe średnice profilu oraz typowe średnice wierteł stosowanych przed nacinaniem gwintu.

Wartości D2/d2 i D1 są wymiarami podstawowymi wynikającymi z geometrii profilu ISO. Kolumna z wiertłem ma charakter technologiczny i dotyczy typowego gwintownika skrawającego — nie jest to ani średnica D1, ani otwór przelotowy pod śrubę.

Tabela gwintów metrycznych zwykłych

Jeżeli w oznaczeniu gwintu metrycznego nie podano skoku, przyjmuje się skok zwykły. Przykładowo zapis M8 oznacza standardowo gwint M8×1,25, natomiast M10 oznacza M10×1,5.

Gwint	d [mm]	P [mm]	D2/d2 [mm]	D1 [mm]	Wiertło [mm]
M1	1	0,25	0,838	0,729	0,75
M1,2	1,2	0,25	1,038	0,929	0,95
M1,4	1,4	0,3	1,205	1,075	1,1
M1,6	1,6	0,35	1,373	1,221	1,25
M1,8	1,8	0,35	1,573	1,421	1,45
M2	2	0,4	1,740	1,567	1,6
M2,2	2,2	0,45	1,908	1,713	1,75
M2,5	2,5	0,45	2,208	2,013	2,05
M3	3	0,5	2,675	2,459	2,5
M3,5	3,5	0,6	3,110	2,850	2,9
M4	4	0,7	3,545	3,242	3,3
M4,5	4,5	0,75	4,013	3,688	3,7
M5	5	0,8	4,480	4,134	4,2
M5,5	5,5	0,9	4,915	4,526	4,6
M6	6	1	5,350	4,917	5
M7	7	1	6,350	5,917	6
M8	8	1,25	7,188	6,647	6,8
M9	9	1,25	8,188	7,647	7,8
M10	10	1,5	9,026	8,376	8,5
M11	11	1,5	10,026	9,376	9,5
M12	12	1,75	10,863	10,106	10,2
M14	14	2	12,701	11,835	12
M16	16	2	14,701	13,835	14
M18	18	2,5	16,376	15,294	15,5
M20	20	2,5	18,376	17,294	17,5
M22	22	2,5	20,376	19,294	19,5
M24	24	3	22,051	20,752	21
M27	27	3	25,051	23,752	24
M30	30	3,5	27,727	26,211	26,5
M33	33	3,5	30,727	29,211	29,5
M36	36	4	33,402	31,670	32
M39	39	4	36,402	34,670	35
M42	42	4,5	39,077	37,129	37,5
M45	45	4,5	42,077	40,129	40,5
M48	48	5	44,752	42,587	43
M52	52	5	48,752	46,587	47
M56	56	5,5	52,428	50,046	50,5
M60	60	5,5	56,428	54,046	54,5
M64	64	6	60,103	57,505	58

d oznacza średnicę nominalną, P skok gwintu, D2/d2 podstawową średnicę podziałową, a D1 podstawową średnicę wewnętrzną gwintu wewnętrznego. Są to wartości geometryczne, a nie pełne granice wymiarowe gotowego gwintu.

Średnice wierteł podano jako typowe wartości stosowane przed nacinaniem gwintu gwintownikiem skrawającym. Dla konkretnego materiału, procentowego wypełnienia zarysu lub narzędzia specjalnego właściwa wartość może być inna.

Tabela gwintów metrycznych drobnozwojnych

Gwint drobnozwojny ma mniejszy skok niż gwint zwykły o tej samej średnicy nominalnej. Skok musi być podany w oznaczeniu, dlatego zapisuje się np. M8×1, M10×1,25 albo M12×1.

Gwint	d [mm]	P [mm]	D2/d2 [mm]	D1 [mm]	Wiertło [mm]
M4×0,5	4	0,5	3,675	3,459	3,5
M5×0,5	5	0,5	4,675	4,459	4,5
M6×0,75	6	0,75	5,513	5,188	5,2
M8×1	8	1	7,350	6,917	7
M8×0,75	8	0,75	7,513	7,188	7,3
M10×1,25	10	1,25	9,188	8,647	8,8
M10×1	10	1	9,350	8,917	9
M12×1,5	12	1,5	11,026	10,376	10,5
M12×1,25	12	1,25	11,188	10,647	10,8
M12×1	12	1	11,350	10,917	11
M14×1,5	14	1,5	13,026	12,376	12,5
M16×1,5	16	1,5	15,026	14,376	14,5
M18×2	18	2	16,701	15,835	16
M18×1,5	18	1,5	17,026	16,376	16,5
M20×2	20	2	18,701	17,835	18
M20×1,5	20	1,5	19,026	18,376	18,5
M22×1,5	22	1,5	21,026	20,376	20,5
M24×2	24	2	22,701	21,835	22
M24×1,5	24	1,5	23,026	22,376	22,5
M27×2	27	2	25,701	24,835	25
M30×2	30	2	28,701	27,835	28
M33×2	33	2	31,701	30,835	31
M36×3	36	3	34,051	32,752	33
M36×2	36	2	34,701	33,835	34

Mniejszy skok nie oznacza dokładniejszego wykonania gwintu. Dokładność i pasowanie określa klasa tolerancji. Gwint drobnozwojny ma natomiast większą średnicę rdzenia oraz więcej zwojów na tej samej długości niż odpowiadający mu gwint zwykły.

Jak dobrać wiertło pod gwint metryczny?

Dla standardowego gwintownika skrawającego można zastosować prostą regułę warsztatową:

$d_w \approx d - P$

gdzie d_w oznacza średnicę wiertła, d średnicę nominalną gwintu, a P jego skok.

Dla gwintu M8×1,25:

$d_w \approx 8 - 1{,}25 = 6{,}75\ \mathrm{mm}$

Wybiera się więc typowe wiertło 6,8 mm. Dla M10×1,5 otrzymujemy 8,5 mm, a dla drobnozwojnego M10×1 — 9 mm.

Wzór jest praktycznym przybliżeniem, a nie wzorem na średnicę D1. Przy otworach dokładnych znaczenie mają również rzeczywista średnica wykonanego otworu, bicie narzędzia, materiał, powłoka gwintownika i wymagany procent wypełnienia zarysu. Pomocny może być również materiał o tym, jak dobrać parametry wiercenia.

Wiertło pod gwintownik skrawający a wygniatający

Tabela gwintów metrycznych podaje otwory odpowiednie dla typowego gwintownika skrawającego, który usuwa materiał i tworzy wióry. Gwintownik wygniatający przemieszcza materiał plastycznie, dlatego wymaga większego oraz dokładniej wykonanego otworu.

Nie należy stosować pod wygniatak wartości z kolumny „Wiertło” bez sprawdzenia zaleceń producenta narzędzia. Zbyt mały otwór gwałtownie zwiększa moment gwintowania i może spowodować uszkodzenie narzędzia lub detalu.

Otwór pod gwint a otwór przelotowy

Otwór pod gwint jest mniejszy od średnicy nominalnej, ponieważ w jego ściankach ma zostać wykonany profil gwintu. Otwór przelotowy ma natomiast umożliwić swobodne przejście śruby i dlatego jest większy od jej nominalnej średnicy.

Dla śruby M8 można spotkać trzy różne wartości:

6,647 mm — podstawowa średnica wewnętrzna D1 gwintu M8×1,25,
6,8 mm — typowe wiertło przed nacinaniem gwintu skrawającego,
więcej niż 8 mm — otwór przelotowy, którego dokładny wymiar zależy od wymaganej klasy luzu.

Wartości te nie są sprzeczne, ponieważ opisują inne elementy i inne etapy wykonania połączenia.

Co oznaczają M8, M8×1 i M8-6H?

Litera M oznacza gwint metryczny ISO, a następująca po niej liczba określa średnicę nominalną w milimetrach.

M8 — gwint o średnicy nominalnej 8 mm i standardowym skoku zwykłym 1,25 mm,
M8×1 — gwint drobnozwojny o średnicy 8 mm i skoku 1 mm,
M8×1-6H — gwint wewnętrzny M8×1 w klasie tolerancji 6H,
M8×1-6g — gwint zewnętrzny M8×1 w klasie tolerancji 6g.

Wielkie litery oznaczają pola tolerancji gwintów wewnętrznych, a małe — zewnętrznych. Cyfra opisuje stopień tolerancji. Rzeczywiste wymiary graniczne zależą również od średnicy, skoku i długości skręcenia, dlatego nie wynikają wyłącznie z wartości podstawowych w tabeli.

Średnica nominalna, podziałowa i wewnętrzna

Podstawowy profil gwintu metrycznego ma kąt 60°. Jego wysokość teoretyczna zależy od skoku:

$H = 0{,}866025 \cdot P$

Podstawową średnicę podziałową można obliczyć ze wzoru:

$D_2 = d_2 = d - 0{,}649519 \cdot P$

Podstawowa średnica wewnętrzna gwintu wewnętrznego wynosi:

$D_1 = d - 1{,}082532 \cdot P$

Dla M8×1,25 otrzymujemy D2/d2 ≈ 7,188 mm oraz D1 ≈ 6,647 mm. Są to wymiary profilu podstawowego przed zastosowaniem odchyłek właściwych dla konkretnej klasy tolerancji.

Jak rozpoznać nieznany gwint metryczny?

Najpierw należy zmierzyć suwmiarką średnicę zewnętrzną gwintu, a następnie określić skok grzebieniem do gwintów. Jeżeli nie ma grzebienia, można zmierzyć długość obejmującą kilka zwojów i podzielić ją przez liczbę odstępów.

Przykładowo gwinty M10×1,5, M10×1,25 i M10×1 mają podobną średnicę zewnętrzną, ale nie są wzajemnie zamienne. Sama suwmiarka nie wystarcza więc do prawidłowej identyfikacji.

Średnica zmierzona na gotowej śrubie może być nieco mniejsza od wartości nominalnej z powodu pola tolerancji. Do kontroli wykonanych gwintów stosuje się również sprawdziany przechodnie i nieprzechodnie, a nie wyłącznie pomiar średnicy zewnętrznej.