Tolerantiecalculator

Met deze tolerantiecalculator bereken je minimum- en maximummaten, boven- en onderafwijkingen en de volledige tolerantiebreedte. De calculator kan ook speling of overmaat bepalen voor een gat-aspassing.

Je kunt toleranties handmatig invoeren of werken met veelgebruikte ISO-tolerantievelden zoals H7, h6, g6, k6 en p6. De resultaten worden weergegeven in millimeters en micrometers.

Bereken grensmaten, maatafwijkingen en speling of overmaat voor handmatig ingevoerde toleranties en geselecteerde ISO 286-tolerantieklassen voor gaten en assen.

De calculator ondersteunt maattoleranties en een geselecteerde groep ISO 286-klassen voor nominale maten van 1 tot en met 500 mm. De tool berekent geen geometrische toleranties, maatketens, meetonzekerheid en kiest geen passing op basis van belasting, temperatuur of bedrijfsomstandigheden.

Berekeningsmethode [-]

Kies grensmaten voor één maat of analyseer een passing tussen gat en as.

Invoermethode [-]

Kies hoe de tolerantie wordt ingevoerd.

Niet gebruikt [-]

Niet van toepassing op de gekozen methode.

Voorbeeldgegevens

Nominale maat [mm]

Basiswaarde van de maat.

Tolerantie ± [mm]

Afwijking vanaf de nominale maat in beide richtingen.

Niet gebruikt [-]

Niet van toepassing op de gekozen variant.

Een invoer van ±0,02 mm betekent een afwijking van 0,02 mm in beide richtingen en een totale tolerantiebreedte van 0,04 mm.

Berekeningsresultaat

– Toelaatbaar maatbereik

– Onderste grensmaat

– Bovenste grensmaat

– Tolerantiebreedte

– Onder- / bovenafwijking

Voer de gegevens in om de grensmaten en tolerantiebreedte te berekenen.

Hoe bereken je een maattolerantie?

Op een technische tekening geeft de nominale maat de basiswaarde aan. Een geproduceerd onderdeel hoeft niet exact deze waarde te hebben, maar moet binnen de toegestane grensmaten blijven. Deze grenzen volgen uit de boven- en onderafwijking.

$D_{max} = D_N + ES$

$D_{min} = D_N + EI$

D_N is de nominale maat, ES de bovenafwijking van een gat en EI de onderafwijking. De totale tolerantiebreedte is:

$T = D_{max} - D_{min} = ES - EI$

Voor een maat van 50 mm met afwijkingen +0,03 en -0,01 mm mag het onderdeel tussen 49,99 en 50,03 mm liggen. De tolerantiebreedte is 0,04 mm, oftewel 40 µm.

Symmetrische tolerantie met het ±-teken

De notatie 50 ±0,02 mm betekent dat de maat 0,02 mm kleiner of groter mag zijn dan de nominale waarde.

$D_{min} = 50 - 0{,}02 = 49{,}98\ \mathrm{mm}$

$D_{max} = 50 + 0{,}02 = 50{,}02\ \mathrm{mm}$

De waarde 0,02 mm is de afwijking in één richting. De volledige breedte van het toegestane bereik is 0,04 mm. Een tolerantieveld hoeft niet symmetrisch rond de nominale maat te liggen. Het kan volledig boven, volledig onder of deels aan beide zijden van de nullijn liggen.

Wat betekenen H7, h6 en g6?

Een ISO-tolerantieklasse bestaat uit een letter en een getal. De letter bepaalt de ligging van het tolerantieveld ten opzichte van de nominale maat. Het getal bepaalt de IT-klasse en daarmee de breedte van het veld.

Onderdeel van de aanduiding	Betekenis
Hoofdletter, bijvoorbeeld H7	Tolerantieveld voor een gat
Kleine letter, bijvoorbeeld h6 of g6	Tolerantieveld voor een as
Letter H	De onderafwijking van het gat is 0
Letter h	De bovenafwijking van de as is 0
Getal 5, 6, 7, 8...	IT-klasse; een lager getal betekent doorgaans een smaller tolerantieveld

H7 is geen vaste tolerantie in millimeters. De waarde hangt af van het bereik waarin de nominale maat valt. Een gat Ø20 H7 heeft daarom andere grensafwijkingen dan een gat Ø200 H7.

Grensmaten van een gat of as berekenen

Voor gaten worden de grensmaten berekend met de bovenafwijking ES en de onderafwijking EI. Voor assen worden de symbolen es en ei gebruikt.

$d_{max} = d_N + es$

$d_{min} = d_N + ei$

De calculator kiest automatisch het juiste maatbereik voor de ingevoerde nominale maat. Deze versie ondersteunt geselecteerde, veelgebruikte tolerantieklassen van 1 tot en met 500 mm.

Hoe bereken je speling en overmaat?

Een passing beschrijft de samenwerking tussen een gat en een as met dezelfde nominale maat. De kleinste en grootste mogelijke speling volgen uit de uiterste grensmaten.

$S_{min} = D_{min} - d_{max}$

$S_{max} = D_{max} - d_{min}$

De kleinste speling ontstaat bij het kleinste gat en de grootste as. De grootste speling ontstaat bij het grootste gat en de kleinste as.

Passing met speling, overgangspassing en passing met overmaat

Passingstype	Voorwaarde	Mogelijke toestand
Passing met speling	De kleinste speling is 0 of positief	De as is altijd kleiner dan het gat
Overgangspassing	Het bereik bevat positieve en negatieve waarden	Er kan een kleine speling of een kleine overmaat ontstaan
Passing met overmaat	De grootste mogelijke speling is 0 of negatief	De as is altijd groter dan het gat

Bij een overgangspassing kunnen twee paren onderdelen die volgens dezelfde tekening zijn gemaakt zich bij montage anders gedragen. Het ene paar kan een kleine speling hebben, terwijl het andere paar een kleine overmaat heeft.

Wat is het eenheidsgatstelsel?

In het eenheidsgatstelsel wordt vaak een gat met tolerantieveld H gebruikt. De onderafwijking van dit gat is nul. Het gewenste passingstype ontstaat vervolgens door een andere ligging van het tolerantieveld van de as te kiezen.

H7/g6 vormt doorgaans een passing met speling, H7/k6 kan een overgangspassing geven en H7/p6 leidt tot een passing met overmaat. De exacte waarden hangen altijd af van de nominale maat.

Maattolerantie en geometrische tolerantie zijn niet hetzelfde

Een correcte diameter garandeert nog geen correcte vorm of positie. Een gat kan binnen de toegestane maat liggen en toch ovaal, scheef of verkeerd gepositioneerd zijn.

Rechtheid, vlakheid, rondheid, evenwijdigheid, haaksheid, positie en uitloop behoren tot geometrische toleranties. Deze calculator berekent ze niet, omdat daarvoor andere symbolen en beoordelingsregels gelden.

Maattolerantie en oppervlakteruwheid

Maattolerantie en oppervlakteruwheid beschrijven verschillende eigenschappen. Een as kan binnen het toegestane diameterbereik liggen en toch een te ruwe oppervlakte hebben voor een afdichting, lager of bus.

De maattolerantie beschrijft de toegestane grensmaten. Parameters zoals Ra en Rz beschrijven de microgeometrie van het oppervlak. Beide eisen moeten afzonderlijk op de tekening worden gecontroleerd.

Waarom is de meettemperatuur belangrijk?

Nauwkeurige lengtemetingen worden gekoppeld aan een standaardreferentietemperatuur van 20 °C. Bij smalle toleranties kan een temperatuurverschil tussen onderdeel, meetmiddel en omgeving het meetresultaat beïnvloeden.

Deze calculator corrigeert niet voor thermische uitzetting. Daarvoor zijn onder meer het materiaal, de uitzettingscoëfficiënt en de werkelijke meettemperatuur nodig.

Hoe meet je nauwkeurige toleranties?

Het meetmiddel moet passen bij de breedte van de te controleren tolerantie. Een schuifmaat met een aflezing van 0,02 mm is geen goede keuze om een tolerantieveld van slechts enkele micrometers betrouwbaar te controleren.

Voor nauwkeurige assen worden vaak micrometers gebruikt. Voor gaten kunnen een binnenmicrometer, boringmeter of grenskaliber geschikter zijn. Ook temperatuur, meetkracht, vervuiling, uitlijning en meetplaats hebben invloed op het resultaat.

Bereik en beperkingen van de calculator

De calculator is bedoeld voor lineaire maattoleranties, grensmaten en geselecteerde gat-aspassingen. De ISO-modus ondersteunt nominale maten van 1 tot en met 500 mm en een beperkte set veelgebruikte tolerantieklassen.

De tool berekent geen geometrische toleranties, maatketens, meetonzekerheid, procescapaciteit Cp of Cpk en kiest geen passing op basis van belasting, temperatuur, smering, materiaal of montagewijze.

Veelgemaakte fouten bij ISO-passingen

Een gat H7 verwarren met een as h7.
Denken dat H7 altijd dezelfde waarde in millimeters heeft.
De waarde na ± aanzien voor de volledige tolerantiebreedte.
De boven- en onderafwijking omwisselen.
Speling berekenen met de verkeerde combinatie van grensmaten.
Micrometers en millimeters door elkaar halen.
Een passing kiezen zonder rekening te houden met belasting, materiaal, temperatuur en montage.
Een zeer smal tolerantieveld controleren met een onvoldoende nauwkeurig meetmiddel.

Tolerantiecalculator