Tabela parametrów spawania TIG daje punkt startowy, a nie gotową procedurę spawania. Prąd trzeba dobrać do materiału, grubości, rodzaju prądu, elektrody wolframowej, gazu osłonowego, pozycji i prędkości prowadzenia. Dla stali czarnej i nierdzewnej zwykle zaczyna się od prądu stałego DCEN, a dla aluminium od prądu przemiennego AC.
Najważniejsze jest to, żeby nie traktować tabeli jak WPS. Ten sam prąd może dać inny efekt przy innym złączu, innym przygotowaniu krawędzi, innym gazie albo wolniejszym prowadzeniu palnika. Ustawienia zawsze trzeba sprawdzić na próbce: po wyglądzie jeziorka, przetopie, szerokości spoiny i kolorze materiału po spawaniu.
Tabela parametrów spawania TIG – orientacyjny punkt startowy
| Materiał | Grubość materiału | Orientacyjny zakres prądu | Uwaga praktyczna |
|---|---|---|---|
| Stal czarna, TIG DCEN | 0,8-1,0 mm | 25-50 A | łatwo przegrzać krawędź; lepiej zacząć niżej i obserwować przetop |
| Stal czarna, TIG DCEN | 1,5 mm | 45-75 A | dobry zakres startowy dla cienkich elementów warsztatowych |
| Stal czarna, TIG DCEN | 2,0 mm | 65-100 A | ważna jest prędkość prowadzenia, bo sam prąd nie mówi jeszcze o dopływie ciepła |
| Stal czarna, TIG DCEN | 3,0 mm | 95-140 A | przy większej grubości może być potrzebne przygotowanie krawędzi albo kilka ściegów |
| Stal nierdzewna, TIG DCEN | 0,8-1,0 mm | 20-45 A | uważać na przegrzanie i przebarwienia; nierdzewka źle znosi nadmiar ciepła |
| Stal nierdzewna, TIG DCEN | 1,5 mm | 40-65 A | lepiej pilnować krótkiego łuku i stabilnej osłony gazowej |
| Stal nierdzewna, TIG DCEN | 2,0 mm | 55-85 A | zbyt wolne prowadzenie szybko zwiększa strefę przegrzania |
| Stal nierdzewna, TIG DCEN | 3,0 mm | 80-120 A | przy wymagających złączach trzeba kontrolować przetop i temperaturę międzyściegową |
| Aluminium, TIG AC | 1,0 mm | 45-75 A | aluminium wymaga więcej energii niż stal, ale cienki materiał łatwo przepalić |
| Aluminium, TIG AC | 1,5 mm | 70-105 A | duże znaczenie ma czystość materiału i usunięcie tlenków |
| Aluminium, TIG AC | 2,0 mm | 90-135 A | warto zacząć od krótkiej próby, bo przewodność cieplna aluminium szybko zmienia zachowanie jeziorka |
| Aluminium, TIG AC | 3,0 mm | 130-190 A | potrzebny jest zapas mocy, stabilny łuk i dobrze dobrana elektroda |
Co wpływa na parametry TIG oprócz grubości?
Grubość materiału jest tylko pierwszą wskazówką. Na ustawienia wpływa też rodzaj materiału, typ złącza, pozycja spawania, średnica elektrody wolframowej, średnica drutu dodatkowego, długość łuku, przepływ gazu i prędkość prowadzenia palnika. Dlatego spawanie TIG nie sprowadza się do jednego ustawienia prądu z tabeli.
Średnica elektrody musi pasować do zakresu prądu. Za cienka elektroda przy zbyt dużym prądzie będzie się przegrzewać i tracić stabilność. Za gruba elektroda przy małym prądzie może dawać mniej precyzyjny łuk, szczególnie przy cienkim materiale. Gaz osłonowy, najczęściej argon, ma chronić elektrodę i jeziorko. Zbyt słaba albo niestabilna osłona potrafi zepsuć spoinę nawet wtedy, gdy prąd jest dobrany rozsądnie.
Stal czarna, nierdzewna i aluminium – co zmienia się w ustawieniach?
Przy stali czarnej i nierdzewnej najczęściej używa się TIG DCEN, czyli prądu stałego z elektrodą na minusie. Daje to stabilny łuk i dobrą koncentrację ciepła w materiale. Stal czarna jest dość wdzięczna do nauki ustawień, ale nadal trzeba pilnować przetopu i deformacji cienkich elementów.
Nierdzewka wymaga większej ostrożności z dopływem ciepła. Za wysoki prąd albo zbyt wolne prowadzenie może dać szeroką strefę przebarwień, przegrzanie i gorszą odporność powierzchni. W praktyce przy nierdzewce często ważniejsze od „ładnego lica” jest to, czy spoina nie została przegrzana i czy osłona gazowa była wystarczająca.
Aluminium spawa się zwykle TIG AC, bo prąd przemienny pomaga w pracy z warstwą tlenków. Materiał bardzo szybko odprowadza ciepło, więc często wymaga większego prądu niż stal o podobnej grubości. Jednocześnie cienkie aluminium potrafi przejść od „jeszcze nie płynie” do „już jest dziura” bardzo szybko, dlatego tabela jest tu tylko bezpiecznym punktem startowym.
Objawy źle dobranego prądu TIG
Za niski prąd zwykle daje zimne, ospałe jeziorko. Spoina może wyglądać na doklejoną do powierzchni, przetop jest słaby, a materiał dodatkowy nie wtapia się płynnie w krawędzie. Spawacz zaczyna wtedy zwalniać rękę, żeby „dogrzać” materiał, ale to często tylko zwiększa lokalny dopływ ciepła bez poprawy jakości złącza.
Za wysoki prąd daje zbyt szerokie jeziorko, podtopienia, przepalenia, nadmierne odkształcenia i przegrzanie materiału. Przy nierdzewce szybko pojawiają się mocne przebarwienia, a przy aluminium łatwo stracić kontrolę nad jeziorkiem. Jeżeli elektroda wolframowa się przegrzewa, łuk robi się niestabilny albo końcówka elektrody się niszczy, problemem może być nie tylko prąd, ale też średnica elektrody, biegunowość, balans AC albo gaz.
Warto też patrzeć na tempo prowadzenia. Dwa spoiny wykonane tym samym prądem mogą mieć zupełnie inną ilość ciepła wprowadzoną do złącza. Liczy się nie tylko amperaż, ale też prędkość ruchu palnika, długość łuku i czas nagrzewania jednego miejsca. Dlatego przy bardziej odpowiedzialnych połączeniach sam prąd z tabeli nie wystarcza; trzeba myśleć także o energii liniowej spawania.
Podsumowanie – kontrola parametrów TIG na płytce próbnej
Orientacyjna tabela parametrów spawania TIG to wyłącznie baza wyjściowa. Ostateczna gęstość prądu i dopływ ciepła zależą od geometrii złącza (np. odprowadzania ciepła przez grube jarzmo), szczeliny montażowej oraz indywidualnego tempa prowadzenia palnika przez spawacza. Przenoszenie nastawów 1:1 bez wykonania spoiny próbnej to najkrótsza droga do braku przetopu lub porażenia struktury materiału.
Przed rozpoczęciem spawania właściwego detalu, wykonaj próbę technologiczną i oceń jeziorko spawalnicze według poniższej checklisty:
- Stabilność i profil lica: Czy spoinie nie grozi przyklejenie strukturalne? Jeśli jeziorko jest ospałe, krawędzie bocznego wtopienia są ostre, a lico mocno wypukłe – prąd jest za niski. Jeśli lico jest zapadnięte, a przy brzegach powstają podtopienia – natychmiast obniż amperaż.
- Kolor spoiny (Dla stali nierdzewnej): Czy dopływ ciepła nie zniszczył odporności korozyjnej? Spoina srebrna lub jasnosłomkowa oznacza idealnie dobrane parametry i perfekcyjną osłonę gazową. Kolory ciemnoniebieski, fioletowy, a zwłaszcza szary, matowy nalot (tzw. „przegrzanie na pieprz”) to dowód na przekroczenie dopuszczalnej energii liniowej spawania lub zbyt wolne prowadzenie palnika.
- Zachowanie jeziorka (Dla aluminium): Czy kontrolujesz spójność metalu? Aluminium pod łukiem AC powinno tworzyć jasne, lustrzane jeziorko. Jeśli powierzchnia jest matowa lub pokryta szarymi punktami, przed podbiciem prądu skoryguj balans AC (zwiększ czyszczenie) lub sprawdź jakość argonu.
- Rygor formalny (WPS): Czy spawasz konstrukcję odpowiedzialną? Pamiętaj, że dla elementów ciśnieniowych, rurociągów czy konstrukcji nośnych nadrzędnym dokumentem jest zawsze zatwierdzona Instrukcja Technologiczna Spawania (WPS). Tabela warsztatowa służy wyłącznie do szybkiej kalibracji prądu przy pracach ogólnych i prototypowych.
W metodzie TIG ostateczny sukces zależy od synergii parametrów elektrycznych z mechaniką ruchu ręki. Ustaw optymalny prąd z tabeli jako punkt wyjścia, ale finalną korektę wprowadzaj zawsze na podstawie twardej oceny geometrii jeziorka i koloru gotowego ściegu.
