Tabela gwintów calowych

Tabela gwintów calowych pomaga rozpoznać i porównać gwinty UNC, UNF, BSP, NPT, BSW oraz BSF. Zestawienie podaje średnice, liczbę zwojów na cal, skok w milimetrach i najważniejsze różnice między gwintami śrubowymi oraz rurowymi.

To samo oznaczenie nominalne nie musi oznaczać tej samej średnicy ani profilu. Gwint 1/2″-13 UNC ma średnicę 12,7 mm, natomiast rurowy G 1/2 ma średnicę zewnętrzną około 20,955 mm. Przed doborem śruby, nakrętki, złączki lub gwintownika trzeba więc ustalić cały system gwintu.

Identyfikator gwintu calowego

Podaj zmierzoną średnicę zewnętrzną oraz liczbę zwojów na cal. Narzędzie wskaże najbliższe oznaczenia z popularnych systemów.

Wynik ma charakter wstępny. Przy gwintach stożkowych zmierzona średnica zależy od miejsca pomiaru, a pewna identyfikacja wymaga również sprawdzenia kąta profilu, walcowości lub stożkowości i zastosowania elementu.

Rodzaj elementu [-]

Wybór zastosowania zawęża listę możliwych systemów.

Średnica zewnętrzna [mm]

Mierz na wierzchołkach gwintu. Zakres: 1–200 mm.

Liczba zwojów [TPI]

TPI oznacza liczbę zwojów na długości 1 cala. Zakres: 4–100.

Przykładowe pomiary

Skok w milimetrach oblicza się ze wzoru: P = 25,4 / TPI.

Najbliższe dopasowanie

1/2″-13 UNC Prawdopodobne oznaczenie Bardzo bliskie dopasowanie

60°, walcowy Profil i kształt System UNC

1,954 mm Skok gwintu 13 TPI

Najbliższe dopasowanie: 1/2″-13 UNC. W tabeli nominalna średnica wynosi 12,7 mm, a skok 1,954 mm.

Tabela gwintów calowych – jak rozpoznać system?

Określenie „gwint calowy” opisuje sposób zapisu średnicy lub rozmiaru nominalnego, ale nie wskazuje jednego profilu. Tabela gwintów calowych musi rozdzielać gwinty śrubowe od rurowych, ponieważ elementy o takim samym oznaczeniu ułamkowym mogą mieć inne średnice, skoki i kąty zarysu.

System	Profil	Kształt	Przykład oznaczenia	Typowe zastosowanie
UNC	60°	walcowy	1/2″-13 UNC	śruby i nakrętki, skok zwykły
UNF	60°	walcowy	1/2″-20 UNF	śruby i nakrętki, skok drobny
UNEF	60°	walcowy	1/2″-28 UNEF	bardzo drobny skok
BSW	55°	walcowy	1/2″ BSW	starsze maszyny i połączenia brytyjskie
BSF	55°	walcowy	1/2″ BSF	drobny gwint brytyjski
G / BSPP	55°	walcowy	G 1/2	połączenia rurowe uszczelniane poza gwintem
R / BSPT	55°	zewnętrzny stożkowy 1:16	R 1/2	połączenia rurowe uszczelniane na gwincie
Rp	55°	wewnętrzny walcowy	Rp 1/2	współpraca z zewnętrznym gwintem R
Rc	55°	wewnętrzny stożkowy 1:16	Rc 1/2	rurowe połączenia stożkowe
NPT	60°	stożkowy 1:16	1/2″-14 NPT	amerykańskie połączenia rurowe
NPTF	60°	stożkowy 1:16	1/2″-14 NPTF	rurowy gwint Dryseal

UNC, UNF i UNEF należą do rodziny zunifikowanych gwintów calowych. BSW i BSF korzystają z profilu Whitwortha 55°. Gwinty G, R, Rp i Rc są odmianami rurowego systemu BSP, natomiast NPT jest oddzielnym systemem amerykańskim o profilu 60°.

Tabela gwintów UNC i UNF

W oznaczeniu zunifikowanego gwintu calowego liczba po średnicy oznacza TPI, czyli liczbę zwojów na jeden cal. Przykładowo 1/2″-13 UNC ma 13 zwojów na cal, a 1/2″-20 UNF ma 20 zwojów na cal.

Rozmiar	d [mm]	UNC TPI	UNC P [mm]	Wiertło UNC [mm]	UNF TPI	UNF P [mm]	Wiertło UNF [mm]
#0	1,524	–	–	–	80	0,318	1,25
#1	1,854	64	0,397	1,5	72	0,353	1,55
#2	2,184	56	0,454	1,78	64	0,397	1,9
#3	2,515	48	0,529	2,05	56	0,454	2,15
#4	2,845	40	0,635	2,27	48	0,529	2,4
#5	3,175	40	0,635	2,59	44	0,577	2,7
#6	3,505	32	0,794	2,77	40	0,635	2,95
#8	4,166	32	0,794	3,42	36	0,706	3,5
#10	4,826	24	1,058	3,82	32	0,794	4,1
#12	5,486	24	1,058	4,47	28	0,907	4,7
1/4″	6,35	20	1,27	5,11	28	0,907	5,5
5/16″	7,938	18	1,411	6,55	24	1,058	6,9
3/8″	9,525	16	1,587	7,95	24	1,058	8,5
7/16″	11,112	14	1,814	9,3	20	1,27	9,9
1/2″	12,7	13	1,954	10,73	20	1,27	11,5
9/16″	14,288	12	2,117	12,15	18	1,411	12,9
5/8″	15,875	11	2,309	13,53	18	1,411	14,5
3/4″	19,05	10	2,54	16,46	16	1,587	17,5
7/8″	22,225	9	2,822	19,34	14	1,814	20,4
1″	25,4	8	3,175	22,15	12	2,117	23,25
1 1/8″	28,575	7	3,629	24,87	12	2,117	26,5
1 1/4″	31,75	7	3,629	28,05	12	2,117	29,5
1 3/8″	34,925	6	4,233	30,6	12	2,117	32,75
1 1/2″	38,1	6	4,233	33,7	12	2,117	36

Podane średnice wierteł są typowymi wartościami dla gwintowników skrawających. Nie są wymiarami granicznymi gotowego gwintu. Dla gwintowników wygniatających, materiałów trudnoskrawalnych lub narzędzi specjalnych należy stosować dane producenta.

Oznaczenia #0, #1, #2 i kolejne nie są wymiarami w milimetrach. Przykładowo śruba #10 ma nominalną średnicę 0,190″, czyli 4,826 mm. Przy porównywaniu z gwintami metrycznymi pomocna jest osobna tabela gwintów metrycznych.

Tabela gwintów calowych rurowych BSP i NPT

Rozmiar rurowy nie jest rzeczywistą średnicą gwintu. G 1/2 ma średnicę zewnętrzną około 20,955 mm, a 1/2″-14 NPT około 21,223 mm w podstawowej płaszczyźnie odniesienia. Oba gwinty mają 14 TPI, ale nie są zamienne.

Rozmiar nominalny	BSP d [mm]	BSP TPI	BSP P [mm]	NPT d [mm]	NPT TPI	NPT P [mm]
1/8″	9,728	28	0,907	10,242	27	0,941
1/4″	13,157	19	1,337	13,616	18	1,411
3/8″	16,662	19	1,337	17,055	18	1,411
1/2″	20,955	14	1,814	21,223	14	1,814
3/4″	26,441	14	1,814	26,568	14	1,814
1″	33,249	11	2,309	33,228	11,5	2,209
1 1/4″	41,910	11	2,309	41,985	11,5	2,209
1 1/2″	47,803	11	2,309	48,054	11,5	2,209
2″	59,614	11	2,309	60,092	11,5	2,209
2 1/2″	75,184	11	2,309	72,699	8	3,175
3″	87,884	11	2,309	88,608	8	3,175
4″	113,030	11	2,309	113,973	8	3,175

Dla gwintu G podano podstawową średnicę zewnętrzną gwintu walcowego. Ta sama wartość nominalna jest używana przy identyfikacji rodziny R, ale średnica gwintu stożkowego zmienia się wzdłuż osi. Dla NPT podano średnicę podstawową w płaszczyźnie odniesienia, dlatego pomiar suwmiarką wykonany w innym miejscu może dać inny wynik.

Tabela gwintów Whitwortha BSW i BSF

BSW jest brytyjskim gwintem zwykłym, a BSF jego drobnozwojną odmianą. Oba systemy mają profil 55° z zaokrąglonymi wierzchołkami i dnami. Nie należy utożsamiać ich z rurowym BSP tylko dlatego, że również korzysta z profilu Whitwortha.

Rozmiar	d [mm]	BSW TPI	BSW P [mm]	BSF TPI	BSF P [mm]
1/4″	6,350	20	1,270	26	0,977
5/16″	7,938	18	1,411	22	1,155
3/8″	9,525	16	1,588	20	1,270
7/16″	11,113	14	1,814	18	1,411
1/2″	12,700	12	2,117	16	1,588
9/16″	14,288	12	2,117	16	1,588
5/8″	15,875	11	2,309	14	1,814
3/4″	19,050	10	2,540	12	2,117
7/8″	22,225	9	2,822	11	2,309
1″	25,400	8	3,175	10	2,540

Jak przeliczyć TPI na skok w milimetrach?

TPI oznacza liczbę zwojów przypadających na długość jednego cala. Ponieważ 1 cal ma dokładnie 25,4 mm, skok oblicza się ze wzoru:

$P\ [\mathrm{mm}] = \frac{25{,}4}{TPI}$

Dla gwintu 1/2″-20 UNF:

$P = \frac{25{,}4}{20} = 1{,}27\ \mathrm{mm}$

Dla 1/2″-13 UNC skok wynosi około 1,954 mm. Im większa liczba TPI, tym mniejszy skok i gęściej rozmieszczone zwoje. Do przeliczania innych wymiarów calowych można wykorzystać przelicznik cali na centymetry.

Dlaczego G 1/2 nie ma średnicy 12,7 mm?

W gwintach śrubowych oznaczenie 1/2″ odnosi się bezpośrednio do nominalnej średnicy 0,5 cala, czyli 12,7 mm. W systemach rurowych oznaczenie jest rozmiarem nominalnym wywodzącym się historycznie z wymiarów rur, a nie prostym zapisem średnicy gwintu.

Oznaczenie	Średnica [mm]	TPI	Skok [mm]	Profil	Kształt
1/2″-13 UNC	12,700	13	1,954	60°	walcowy
1/2″-20 UNF	12,700	20	1,270	60°	walcowy
1/2″ BSW	12,700	12	2,117	55°	walcowy
G / R 1/2	20,955	14	1,814	55°	G walcowy / R stożkowy
1/2″-14 NPT	21,223	14	1,814	60°	stożkowy

Ta tabela pokazuje, dlaczego samo określenie „gwint półcalowy” jest niewystarczające. Do prawidłowego doboru trzeba znać system, TPI, profil i kształt gwintu.

Jak czytać oznaczenie 1/2-13 UNC-2A?

1/2 — nominalna średnica zewnętrzna w calach,
13 — liczba zwojów na cal,
UNC — zunifikowany gwint zwykły,
2 — klasa tolerancji ogólnego zastosowania,
A — gwint zewnętrzny.

Litera B oznacza gwint wewnętrzny. Klasy 1 mają większy luz, klasy 2 są typowe dla zastosowań ogólnych, a klasy 3 przewidują ciaśniejsze tolerancje. Samo oznaczenie średnicy i TPI nie opisuje więc całego pasowania.

Jak rozpoznać nieznany gwint calowy?

Najpierw należy zmierzyć średnicę zewnętrzną na wierzchołkach zwojów. Następnie trzeba określić TPI przy użyciu gwintomierza calowego albo pomiaru długości obejmującej kilka zwojów. Kolejne kroki to sprawdzenie kąta profilu oraz ustalenie, czy gwint jest walcowy czy stożkowy.

60° i gwint walcowy sugerują rodzinę UNC, UNF lub UNEF,
55° i gwint walcowy mogą oznaczać BSW, BSF albo G/BSPP,
55° i stożek 1:16 wskazują na rodzinę R/BSPT,
60° i stożek 1:16 wskazują zwykle na NPT lub NPTF.

Sama zgodność średnicy i TPI nie gwarantuje zgodności elementów. G 1/2 i 1/2″-14 NPT mają ten sam skok 1,814 mm i zbliżone średnice, ale różny kąt profilu. Próba ich skręcenia może dać kilka obrotów pozornego dopasowania bez prawidłowej nośności i szczelności.

Jak dobrać wiertło pod gwint UNC lub UNF?

Dla typowego gwintownika skrawającego można wstępnie oszacować średnicę otworu, odejmując skok od średnicy nominalnej:

$d_w \approx d - \frac{25{,}4}{TPI}$

Dla 1/2″-13 UNC:

$d_w \approx 12{,}7 - \frac{25{,}4}{13} \approx 10{,}746\ \mathrm{mm}$

Typowa tabela wskazuje w tym przypadku wiertło około 10,73 mm. Jest to wartość technologiczna dla określonego stopnia wypełnienia zarysu, a nie podstawowa średnica wewnętrzna gwintu. Przed wykonaniem otworu warto również sprawdzić parametry wiercenia dla materiału i narzędzia.

Dla gwintów rurowych NPT, R i Rc nie należy dobierać wiertła wyłącznie z prostego wzoru. Znaczenie mają stożek, długość wejścia gwintownika, płaszczyzna pomiarowa oraz zalecenia producenta narzędzia.